حقوق بازنشستگی تأمین اجتماعی بر اساس عواملی مانند میانگین دستمزد مشمول بیمه در دو سال آخر پرداخت حق بیمه و تعداد سال‌های پرداخت حق بیمه محاسبه می‌شود. به همین دلیل، دو نفر با سابقه یکسان ممکن است مستمری متفاوتی دریافت کنند؛ زیرا دستمزدهای ثبت‌شده آن‌ها لزوماً یکسان نیست.
مبنای اصلی این محاسبه، ماده ۷۷ قانون تأمین اجتماعی است. البته میزان مستمری نهایی می‌تواند تحت تأثیر مقررات خاص بازنشستگی، حداقل‌های قانونی و ضوابط قابل اعمال بر پرونده قرار بگیرد.
فرمول محاسبه حقوق بازنشستگی چیست؟
بر اساس ماده ۷۷ قانون تأمین اجتماعی، فرمول عمومی محاسبه مستمری چنین است:
مستمری ماهانه = میانگین دستمزد مشمول بیمه در ۲۴ ماه آخر × سابقه پرداخت حق بیمه ÷ ۳۰
میانگین دستمزد نیز از مجموع دستمزدهایی که در ۲۴ ماه آخر مبنای پرداخت حق بیمه بوده‌اند، تقسیم بر ۲۴ به دست می‌آید. منظور از دستمزد، هر مبلغی نیست که فرد دریافت کرده؛ بلکه مبالغی است که طبق مقررات مشمول حق بیمه بوده و در سوابق بیمه‌ای ثبت شده است.
یک مثال ساده از محاسبه مستمری
فرض کنیم میانگین دستمزد مشمول بیمه یک فرد در ۲۴ ماه آخر، ماهانه ۲۰ میلیون تومان باشد.
با ۲۰ سال سابقه: ۲۰ میلیون × ۲۰ ÷ ۳۰ = حدود ۱۳ میلیون و ۳۳۳ هزار تومان.
با ۲۵ سال سابقه: ۲۰ میلیون × ۲۵ ÷ ۳۰ = حدود ۱۶ میلیون و ۶۶۷ هزار تومان.
با ۳۰ سال سابقه: ۲۰ میلیون × ۳۰ ÷ ۳۰ = ۲۰ میلیون تومان.
این ارقام صرفاً مثال آموزشی بر اساس فرمول عمومی هستند و مبلغ قطعی حکم بازنشستگی محسوب نمی‌شوند. حداقل مستمری، مقررات خاص پرونده و سایر ضوابط قانونی ممکن است در نتیجه نهایی اثر بگذارند.
کدام دستمزدها در محاسبه مستمری تأثیر دارند؟
مبنای محاسبه، دستمزدهایی است که طبق قانون مشمول حق بیمه بوده‌اند و حق بیمه آن‌ها پرداخت شده است. بنابراین:
دستمزد ثبت‌شده در فهرست‌های بیمه اهمیت دارد.
مزایای مشمول حق بیمه، در صورت درج و محاسبه قانونی، می‌توانند در میانگین دستمزد مؤثر باشند.
پرداخت‌هایی که طبق قانون مشمول حق بیمه نیستند، لزوماً در محاسبه میانگین وارد نمی‌شوند.
اگر کارفرما دستمزد واقعی را کمتر از میزان قانونی ثبت کرده باشد، این موضوع ممکن است بر مستمری آینده اثر بگذارد.
به همین دلیل، بررسی منظم سوابق و دستمزدهای ثبت‌شده، فقط یک کار اداری نیست؛ بلکه می‌تواند بر درآمد دوران بازنشستگی اثر مستقیم داشته باشد.
آیا حقوق دو سال آخر همیشه مبنای محاسبه است؟
طبق مقررات جاری ماده ۷۷، مبنای عمومی محاسبه مستمری، میانگین دستمزد مشمول بیمه در دو سال آخر پرداخت حق بیمه است. با این حال، در سال ۱۴۰۵ پیشنهادهایی برای اصلاح این فرمول مطرح شده است. بر اساس گزارش منتشرشده در رسانه رسمی سازمان تأمین اجتماعی، پیشنهادهایی برای استفاده از میانگین ضرایب مزدی در طول سال‌های بیمه‌پردازی در حال بررسی بوده و در زمان انتشار آن گزارش، اصلاحیه هنوز به تصویب نهایی نرسیده بود.
بنابراین، نباید پیشنهاد یا لایحه در حال بررسی را با قانون لازم‌الاجرا اشتباه گرفت. بیمه‌شدگان باید اخبار تغییرات قانونی را از منابع رسمی دنبال کنند و محاسبه پرونده خود را بر اساس مقررات نافذ در زمان بازنشستگی انجام دهند.
چگونه برآورد مستمری خود را بررسی کنیم؟
۱. وارد سامانه خدمات غیرحضوری تأمین اجتماعی به نشانی es.tamin.ir شوید.
۲. سوابق بیمه و دستمزدهای ثبت‌شده خود را بررسی کنید.
۳. میانگین دستمزد مشمول بیمه در ۲۴ ماه آخر را مشخص کنید.
۴. سابقه پرداخت حق بیمه را در فرمول عمومی قرار دهید.
۵. برای محاسبه نهایی و بررسی حداقل‌ها یا مقررات خاص، از سازمان تأمین اجتماعی استعلام بگیرید.
پرسش‌های متداول
آیا حقوق بازنشستگی دقیقاً برابر میانگین حقوق دو سال آخر است؟
خیر. سابقه پرداخت حق بیمه و ضوابط قانونی نیز در محاسبه اثر دارند.
آیا اضافه‌کاری در محاسبه مستمری وارد می‌شود؟
در صورتی که پرداخت مربوط طبق مقررات مشمول حق بیمه باشد و در سوابق دستمزد بیمه‌ای ثبت شده باشد، می‌تواند در محاسبه میانگین مؤثر باشد.
آیا افزایش حقوق در دو سال آخر، مستمری را بیشتر می‌کند؟
افزایش دستمزد مشمول بیمه می‌تواند بر میانگین اثر بگذارد؛ اما افزایش‌های غیرمتعارف یا مغایر با سوابق و مقررات ممکن است بررسی شوند و نباید افزایش مصنوعی دستمزد را راهی تضمینی برای افزایش مستمری دانست.
اگر دستمزد ثبت‌شده در سوابق کمتر از حقوق واقعی باشد، چه کنم؟
سوابق را بررسی و مدارک پرداخت حقوق و اشتغال را نگهداری کنید. برای اصلاح مغایرت، موضوع را از طریق شعبه تأمین اجتماعی و مراجع قانونی مربوط پیگیری کنید.
جمع‌بندی
حقوق بازنشستگی تأمین اجتماعی بر اساس فرمول قانونی و با توجه به میانگین دستمزد مشمول بیمه در دو سال آخر و سابقه پرداخت حق بیمه محاسبه می‌شود. ثبت درست دستمزد و بررسی سوابق در طول دوران اشتغال، برای جلوگیری از اختلاف در مستمری اهمیت دارد.
پایگاه خبری تحلیلی جستجوگر توصیه می‌کند بیمه‌شدگان پیش از بازنشستگی، دستمزدهای ثبت‌شده و سوابق خود را بررسی کنند و برای دریافت مبلغ قطعی مستمری، به محاسبه رسمی سازمان تأمین اجتماعی استناد کنند.
منابع:
ماده ۷۷ قانون تأمین اجتماعی.
گزارش رسمی تأمین ۲۴ درباره پیشنهاد اصلاح فرمول محاسبه مستمری در سال ۱۴۰۵.
متن ماده ۷۷ قانون تأمین اجتماعی
گزارش درباره پیشنهاد اصلاح فرمول مستمری
