دوره کارآموزی برای بسیاری از افراد، نخستین مرحله ورود به بازار کار است؛ اما یک سؤال مهم وجود دارد: آیا کارفرما باید در این مدت هم حق بیمه پرداخت کند و آیا روزهای کارآموزی در سابقه بیمه تأمین اجتماعی ثبت می‌شود؟
پاسخ به نوع کارآموزی و رابطه فرد با کارفرما بستگی دارد. صرف اینکه فرد عنوان «کارآموز» دارد، به‌تنهایی تکلیف بیمه را مشخص نمی‌کند. باید بررسی شود که او در چارچوب رابطه کارگری و کارفرمایی مشغول فعالیت بوده یا در یک دوره آموزشی مستقل شرکت کرده است.
آیا دوران کارآموزی مشمول بیمه تأمین اجتماعی است؟
بر اساس ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرمایان کارگاه‌های مشمول این قانون موظف‌اند کارگران خود را مطابق قانون تأمین اجتماعی بیمه کنند. بنابراین، اگر فرد در عمل کارگر کارگاه باشد و فعالیت او مشمول قانون کار و تأمین اجتماعی شود، نام‌گذاری دوره به‌عنوان «کارآموزی» به‌تنهایی موجب از بین رفتن حق بیمه او نمی‌شود. <Cite refs={["turn383471search0","turn383471search9"]}/>
بااین‌حال، وضعیت همه کارآموزان یکسان نیست. برای مثال، ممکن است فرد در یک مرکز آموزشی صرفاً مهارت یاد بگیرد و رابطه استخدامی با کارفرما نداشته باشد. در مقابل، ممکن است شخص در یک واحد صنعتی یا تجاری فعالیت کند، از سوی کارفرما آموزش ببیند و شرایط رابطه کارگری و کارفرمایی را داشته باشد. تشخیص وضعیت بیمه به شرایط واقعی فعالیت و مقررات مربوط بستگی دارد.
چه زمانی کارفرما باید حق بیمه کارآموز را پرداخت کند؟
برای بررسی این موضوع، چند نکته اهمیت دارد:
وجود رابطه کارگری و کارفرمایی: آیا فرد در برابر دریافت مزد یا حقوق، برای کارفرما کار می‌کرده است؟
نوع دوره کارآموزی: آیا دوره آموزشی مستقل بوده یا بخشی از رابطه استخدامی فرد با کارگاه محسوب می‌شده است؟
شرایط واقعی فعالیت: آیا فرد در محل کارگاه وظایف مشخصی انجام می‌داده و تحت نظر کارفرما بوده است؟
مقررات ویژه کارآموزی: آیا دوره تحت مقررات خاص قانونی یا آموزشی برگزار شده است؟
در برخی پرونده‌ها، هیأت عمومی دیوان عدالت اداری تأکید کرده است که اگر رابطه استخدامی کارآموز با کارفرما در طول دوره قطع نشده باشد، آن دوره می‌تواند جزو سوابق کار محسوب شود و حق بیمه آن باید پرداخت شود. این موضوع به معنای آن نیست که تمام دوره‌های آموزشی، بدون بررسی شرایط، مشمول بیمه هستند. <Cite refs={["turn383471search2","turn383471search11"]}/>
بیمه دوران کارآموزی چگونه محاسبه می‌شود؟
اگر احراز شود که دوره موردنظر مشمول بیمه اجباری بوده است، بررسی و محاسبه حق بیمه بر اساس مقررات تأمین اجتماعی و اطلاعات مربوط به اشتغال و دستمزد انجام می‌شود.
برای پیگیری، این مراحل را انجام دهید:
۱. مدت کارآموزی را مشخص کنید. تاریخ شروع و پایان دوره و تعداد روزهای حضور خود را یادداشت کنید.
۲. مدارک اشتغال را جمع‌آوری کنید. قرارداد کارآموزی یا کار، فیش حقوقی، رسید پرداخت وجه، حکم یا معرفی‌نامه، کارت حضور و غیاب، پیام‌های کاری و اسناد مرتبط می‌توانند برای بررسی وضعیت مفید باشند.
۳. سوابق بیمه را بررسی کنید. وارد سامانه خدمات غیرحضوری تأمین اجتماعی به نشانی https://es.tamin.ir شوید و سوابق ثبت‌شده خود را ببینید.
۴. درخواست بررسی بدهید. اگر معتقدید در دوره‌ای که باید بیمه می‌شدید، سابقه‌ای ثبت نشده است، موضوع را با شعبه تأمین اجتماعی و در صورت وجود اختلاف درباره رابطه کار، از طریق اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی پیگیری کنید.
۵. نتیجه رسیدگی را دنبال کنید. در صورت احراز رابطه مشمول قانون و صدور رأی یا تصمیم مربوط، اصلاح سابقه و محاسبه حق بیمه مطابق مقررات انجام می‌شود.
توجه کنید که مبلغ حق بیمه را نمی‌توان صرفاً با دانستن مدت کارآموزی تعیین کرد. نوع رابطه کاری، دستمزد مشمول بیمه، دوره مورد ادعا و مقررات قابل اجرا در محاسبه مؤثرند.
اگر کارفرما دوران کارآموزی را بیمه نکرده باشد، چه باید کرد؟
اگر دوره کارآموزی شما بخشی از رابطه کاری مشمول بیمه بوده، می‌توانید درخواست بررسی و احتساب سابقه را مطرح کنید. بهتر است ابتدا مدارک خود را مرتب کنید و سپس شرح دقیق دوره، وظایف، ساعات فعالیت، نحوه پرداخت وجه و مشخصات کارگاه را ارائه دهید.
اگر کارفرما ادعا کند که شما فقط کارآموز بوده‌اید و رابطه کاری نداشته‌اید، مدارک و شرایط واقعی فعالیت شما اهمیت زیادی خواهد داشت. در چنین اختلافی، عنوان درج‌شده روی قرارداد تنها عامل تصمیم‌گیری نیست و موضوع باید با توجه به قانون و مستندات بررسی شود.
پرسش‌های متداول
آیا کارآموزی بدون حقوق هم سابقه بیمه دارد؟
نه لزوماً. اگر دوره صرفاً آموزشی و فاقد رابطه کاری مشمول بیمه باشد، نمی‌توان فقط به دلیل حضور در دوره، سابقه بیمه مطالبه کرد. اگر با وجود عنوان کارآموزی، رابطه کاری مشمول قانون احراز شود، موضوع باید جداگانه بررسی شود.
آیا کارفرما می‌تواند بگوید چون فرد کارآموز بوده، بیمه به او تعلق نمی‌گیرد؟
صرف استفاده از عنوان «کارآموز» برای رد حق بیمه کافی نیست. باید نوع دوره و وجود یا نبود رابطه کارگری و کارفرمایی بررسی شود.
آیا قرارداد کتبی نداشتن، پیگیری سابقه را غیرممکن می‌کند؟
خیر. نبود قرارداد کتبی لزوماً مانع پیگیری نیست. مدارکی مانند پرداخت‌های بانکی، فیش حقوقی، پیام‌های کاری، اسناد حضور و شهادت مطلعان ممکن است برای اثبات ادعا مفید باشند؛ البته ارزش و کفایت هر مدرک به شرایط پرونده بستگی دارد.
برای شکایت از کارفرما به کجا مراجعه کنیم؟
اگر اختلاف درباره وجود رابطه کاری و انجام کار است، می‌توانید موضوع را از طریق اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی پیگیری کنید. برای بررسی سوابق بیمه و اقدامات مربوط به ثبت آن نیز سازمان تأمین اجتماعی مرجع مرتبط است. مسیر دقیق رسیدگی به ماهیت اختلاف و وضعیت پرونده بستگی دارد.
جمع‌بندی
بیمه دوران کارآموزی به نوع دوره و رابطه فرد با کارفرما بستگی دارد. اگر کارآموز در واقع کارگر مشمول قانون کار و تأمین اجتماعی بوده باشد، عنوان کارآموزی به‌تنهایی حق بیمه را از بین نمی‌برد. برای پیگیری، مدارک دوره را نگه دارید، سوابق خود را بررسی کنید و در صورت ثبت‌نشدن سابقه، درخواست رسیدگی را از مراجع مرتبط دنبال کنید.
پایگاه خبری تحلیلی جستجوگر با هدف آگاهی‌بخشی درباره حقوق بیمه‌ای کارگران، تأکید می‌کند که پیش از پذیرش پاسخ کارفرما، وضعیت واقعی رابطه کاری و مقررات قابل اجرا را بررسی کنید.
