اگر کارفرما حق بیمه را رد نکند، کارگر چه باید بکند؟
سؤال: اگر کارفرما با وجود اشتغال کارگر، حق بیمه او را به تأمین اجتماعی پرداخت نکند، کارگر چه اقدامی می‌تواند انجام دهد؟
پاسخ کوتاه: کارگر می‌تواند با جمع‌آوری مدارک اشتغال، موضوع را از شعبه سازمان تأمین اجتماعی پیگیری کند و در صورت لزوم از مسیر مراجع حل اختلاف اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای احقاق حق خود اقدام کند. ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرمایان کارگاه‌های مشمول این قانون را مکلف به بیمه‌کردن کارگران کرده است.
آیا کارفرما می‌تواند کارگر را بیمه نکند؟
در کارگاه‌های مشمول قانون کار، کارفرما موظف است مطابق مقررات تأمین اجتماعی برای بیمه‌کردن کارگران اقدام کند. توافق شفاهی یا کتبی برای صرف‌نظرکردن از حقوق قانونی بیمه‌ای، به‌خودی‌خود این تکلیف را از بین نمی‌برد.
بیمه‌نشدن ممکن است در آینده بر سابقه بازنشستگی، احراز شرایط دریافت برخی حمایت‌های تأمین اجتماعی و میزان مستمری اثر بگذارد. به همین دلیل، بهتر است کارگر پس از مشاهده نقص در سوابق، پیگیری را به تعویق نیندازد.
مرحله اول: سوابق بیمه خود را بررسی کنید
ابتدا وارد درگاه خدمات غیرحضوری تأمین اجتماعی شوید و سوابق بیمه‌ای خود را بررسی کنید:
ورود به سامانه خدمات غیرحضوری تأمین اجتماعی
ماه‌هایی را که در آن‌ها مشغول به کار بوده‌اید اما سابقه بیمه برایتان ثبت نشده است، مشخص کنید. اگر سابقه ناقص است، تاریخ شروع و پایان کار و نام کارگاه را یادداشت کنید.
مرحله دوم: مدارک اشتغال را جمع‌آوری کنید
برای اثبات اینکه در دوره موردنظر واقعاً کار کرده‌اید، هر مدرک معتبر و قابل بررسی را نگه دارید. از جمله:
قرارداد کار یا حکم استخدامی، در صورت وجود
فیش حقوقی و رسید پرداخت دستمزد
گردش حساب بانکی مرتبط با دریافت حقوق
کارت حضور و غیاب یا گزارش ثبت ورود و خروج
پیام‌ها، مکاتبات کاری و اسناد مربوط به انجام وظایف
شهادت همکاران یا سایر قرائن قابل بررسی
اطلاعات کارگاه، نشانی محل کار و مشخصات کارفرما
نداشتن قرارداد کتبی به این معنا نیست که اثبات رابطه کاری غیرممکن است. ارزش هر مدرک به شرایط پرونده و بررسی مرجع رسیدگی بستگی دارد؛ بنابراین بهتر است مدارک متنوع و مرتبط ارائه شود.
مرحله سوم: به شعبه تأمین اجتماعی مراجعه کنید
می‌توانید موضوع را از شعبه تأمین اجتماعی مرتبط با محل کارگاه پیگیری و درباره ثبت درخواست بررسی سابقه اشتغال راهنمایی دریافت کنید.
درخواست خود را دقیق تنظیم کنید و مشخصات کارفرما، دوره اشتغال، عنوان شغلی و ماه‌هایی را که سابقه آن‌ها ثبت نشده است، بنویسید. مدارک اثبات اشتغال را نیز ضمیمه کنید.
در برخی پرونده‌ها، سازمان از سازوکارهای بررسی و احراز سابقه استفاده می‌کند. ثبت سابقه به‌صورت خودکار و صرفاً با ادعای کارگر انجام نمی‌شود؛ اشتغال در دوره موردنظر باید احراز شود.
مرحله چهارم: در صورت نیاز از اداره کار پیگیری کنید
اگر اختلاف درباره رابطه کاری، مدت اشتغال یا تکلیف کارفرما ادامه پیدا کند، ممکن است لازم باشد از طریق مراجع تشخیص و حل اختلاف اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی اقدام کنید.
در این مرحله، خواسته خود را روشن بنویسید؛ برای مثال، اثبات رابطه کاری در دوره مشخص و رسیدگی به بیمه‌نشدن در همان دوره. مسیر مناسب به وضعیت پرونده و نوع اختلاف بستگی دارد.
آیا اگر کارفرما حق بیمه را پرداخت نکرده باشد، سابقه کارگر از بین می‌رود؟
خیر؛ صرف پرداخت‌نشدن حق بیمه از سوی کارفرما به این معنا نیست که کارگر هیچ راهی برای پیگیری سابقه خود ندارد. اگر اشتغال او در دوره موردنظر با مدارک و بررسی‌های قانونی احراز شود، امکان رسیدگی به سابقه ثبت‌نشده وجود دارد.
البته باید میان «کارکرد واقعی» و «سابقه ثبت‌شده در سامانه» تفاوت گذاشت. تا زمانی که موضوع بررسی و نتیجه در سوابق منعکس نشده باشد، نباید فرض کرد سابقه مورد اختلاف به‌طور قطعی پذیرفته شده است.
اگر کارفرما حق بیمه را چند ماه پرداخت نکرده باشد، چه می‌شود؟
ابتدا باید روشن شود که کارفرما فهرست بیمه را ارسال نکرده، یا فهرست را ارسال کرده اما حق بیمه پرداخت نشده است. این دو وضعیت ممکن است از نظر بررسی اداری متفاوت باشند.
در هر دو حالت، کارگر باید سوابق خود را کنترل کند، مدارک مربوط به اشتغال و پرداخت حقوق را نگه دارد و موضوع را از سازمان تأمین اجتماعی پیگیری کند. نتیجه نهایی به بررسی پرونده و مقررات مربوط بستگی دارد.
پرسش‌های متداول
۱. آیا برای شکایت از کارفرما حتماً باید قرارداد کتبی داشته باشم؟
خیر. قرارداد کتبی یکی از مدارک اثبات اشتغال است، اما مدارک دیگری مانند فیش حقوقی، گردش حساب، اسناد حضور و غیاب و سایر شواهد مرتبط نیز ممکن است بررسی شوند.
۲. آیا کارفرما می‌تواند به دلیل نداشتن قرارداد، مسئولیت بیمه را نپذیرد؟
نبود قرارداد کتبی به‌تنهایی تکلیف قانونی کارفرما را در صورت احراز رابطه کاری از بین نمی‌برد. تشخیص رابطه کاری و رسیدگی به اختلاف بر عهده مراجع ذی‌صلاح است.
۳. آیا کارگر باید خودش حق بیمه پرداخت‌نشده را بپردازد؟
در رابطه کاری مشمول قانون کار، تکلیف بیمه‌کردن کارگر بر عهده کارفرماست. کارگر نباید بدون بررسی مقررات و وضعیت پرونده، فرض کند که برای اصلاح سابقه حتماً باید شخصاً تمام حق بیمه معوق را پرداخت کند.
۴. برای پیگیری سابقه بیمه‌نشده از کجا شروع کنم؟
ابتدا سوابق ثبت‌شده را بررسی کنید، مدارک اشتغال را جمع‌آوری کنید و سپس از شعبه مرتبط تأمین اجتماعی درباره ثبت درخواست بررسی سابقه راهنمایی بگیرید. در صورت وجود اختلاف کاری، پیگیری از مراجع اداره کار نیز ممکن است لازم باشد.
۵. اگر کارفرما بعد از شکایت همکاری نکند، چه باید کرد؟
مدارک و مستندات خود را حفظ کنید و رسید درخواست‌ها و پاسخ‌های رسمی را نگه دارید. پرونده را از مسیر اداری یا مرجع حل اختلاف صالح ادامه دهید و از اتکا به وعده‌های شفاهی خودداری کنید.
جمع‌بندی
بیمه‌نشدن کارگر موضوعی نیست که صرفاً با یک توافق شفاهی حل شود. بررسی سوابق، نگهداری مدارک اشتغال و پیگیری از مراجع مسئول، مسیر عملی‌تری برای حفظ حقوق بیمه‌ای است.
پایگاه خبری تحلیلی جستجوگر تأکید می‌کند که کارگران بهتر است مغایرت‌های سوابق بیمه‌ای خود را به‌موقع پیگیری کنند و برای هر پرونده، مدارک و پاسخ‌های رسمی را مبنای اقدام قرار دهند.
