رکوردشکنی شاخص بورس در نگاه اول خبر خوبی برای بازار سرمایه است.
اما هر رکوردی الزاماً به معنی ارزندگی بازار نیست.
در اقتصادی که تورم بالا است، قیمت داراییها میتواند افزایش پیدا کند حتی اگر سود واقعی اقتصاد با همان سرعت رشد نکرده باشد.
به همین دلیل، برای تحلیل بورس باید بین رشد اسمی و رشد واقعی تفاوت گذاشت.
بورس چرا بالا میرود؟
چند عامل میتواند همزمان روی بازار اثر بگذارد:
- تورم
- افزایش نرخ ارز
- رشد ارزش جایگزینی داراییها
- انتظار افزایش سود شرکتها
- ورود نقدینگی
- تغییر سیاستهای اقتصادی
- و انتظارات سرمایهگذاران
اما همه این عوامل الزاماً به یک اندازه پایدار نیستند.
مثال ساده
فرض کنید قیمت یک سهم از ۱۰۰ به ۱۵۰ برسد.
روی کاغذ:
۵۰ درصد رشد
اما اگر در همان دوره سطح عمومی قیمتها نیز ۴۰ درصد افزایش یافته باشد، رشد واقعی بسیار کمتر از چیزی است که روی صفحه معاملات دیده میشود.
پس شاخص بورس را باید در کنار تورم و سودآوری شرکتها دید.
نمونه خارجی؛ ترکیه
ترکیه نمونه جالبی برای بررسی بازار سهام در شرایط تورمی است.
در دورههای تورم بالا، بازار سهام میتواند از جذابیت برخوردار شود، زیرا سرمایهگذاران به دنبال داراییهایی هستند که بتوانند بخشی از ارزش پول را حفظ کنند.
اما رشد اسمی شاخص به تنهایی نشان نمیدهد که سرمایهگذار واقعاً ثروتمندتر شده است.
برای این کار باید بازده بورس را با تورم و نرخ ارز مقایسه کرد.
نمونه آمریکا
در آمریکا نیز سرمایهگذاران برای ارزیابی بازار فقط به سطح شاخص S&P 500 نگاه نمیکنند.
نسبت قیمت به سود، رشد سود شرکتها، نرخ بهره و چشمانداز اقتصاد در کنار شاخص بررسی میشوند.
چون ممکن است قیمت سهام بالا برود، اما اگر سود شرکتها نتواند خودش را به این قیمتها برساند، ارزشگذاری بازار بیش از حد خوشبینانه شده باشد.
بورس ایران چه میگوید؟
برای بورس ایران نیز چهار عدد اهمیت ویژه دارند:
شاخص کل
شاخص هموزن
ارزش معاملات
ورود و خروج پول حقیقی
شاخص کل میتواند به دلیل رشد چند شرکت بزرگ افزایش پیدا کند، در حالی که بسیاری از سهمهای کوچکتر چنین رشدی نداشته باشند.
به همین دلیل، شاخص هموزن تصویر متفاوتی ارائه میدهد.
یک خطر پنهان
اگر سرمایهگذاران فقط به رکورد شاخص نگاه کنند، ممکن است تصور کنند تمام بازار در حال رشد است.
اما اگر رشد بازار محدود به تعداد مشخصی از نمادها باشد، خطر شکلگیری فاصله میان شاخص و بدنه بازار وجود دارد.
از سوی دیگر، رشد نرخ ارز میتواند درآمد ریالی شرکتهای صادراتی را افزایش دهد، اما مشکلات صادرات، انتقال پول یا افزایش هزینه تولید میتواند بخشی از این اثر را خنثی کند.
جمعبندی
بورس در نقطهای قرار گرفته که پرسش اصلی دیگر «شاخص چقدر بالا رفت؟» نیست.
پرسش مهمتر این است:
آیا سود شرکتها نیز با قیمت سهام حرکت کرده است؟
اگر پاسخ مثبت باشد، رشد بازار پشتوانه بنیادی دارد.
اگر نه، ممکن است بخشی از رشد صرفاً واکنش سرمایهگذاران به تورم و کاهش ارزش پول باشد.
رکورد شاخص پایان داستان نیست؛ تازه شروع سؤالهای سختتر است.
