گزارش روزانه جستجوگر | اقتصاد جهانی
بازارهای جهانی بار دیگر با یک معادله آشنا مواجه شدهاند:
جنگ در خاورمیانه → افزایش ریسک انرژی → افزایش قیمت نفت → نگرانی تورمی → فشار بر بازار سهام
در معاملات امروز، قیمت نفت برنت به محدوده ۹۵ دلار نزدیک شده و بازارهای سهام آسیا تحت فشار قرار گرفتهاند.
شاخصهایی مانند نیکی ژاپن و KOSPI کره جنوبی نیز با افت قابل توجه مواجه شدند.
چرا بورس باید از نفت گران بترسد؟
در نگاه اول ممکن است نفت گران برای شرکتهای نفتی خبر خوبی باشد.
اما اقتصاد جهانی فقط شرکت نفتی نیست.
شرکت هواپیمایی نفت بیشتری مصرف میکند.
شرکت حملونقل سوخت بیشتری مصرف میکند.
کارخانه برای تولید هزینه انرژی بیشتری میپردازد.
فروشگاه هزینه حمل بیشتری پرداخت میکند.
در نهایت مصرفکننده با قیمت بالاتری مواجه میشود.
بنابراین افزایش قیمت نفت میتواند سود برخی شرکتها را افزایش دهد، اما همزمان سود بسیاری از شرکتهای دیگر را کاهش دهد.
مثال خارجی؛ اروپا
اروپا تجربه بسیار روشنی از این مسئله دارد.
بحران انرژی پس از حمله روسیه به اوکراین نشان داد که شوک انرژی میتواند به سرعت از بازار انرژی به اقتصاد واقعی منتقل شود.
افزایش قیمت گاز و انرژی باعث افزایش هزینه تولید، حملونقل و خانوارها شد و فشار تورمی را افزایش داد.
بانک مرکزی اروپا نیز مجبور شد سیاست پولی خود را با توجه به ریسک تورمی تنظیم کند.
تفاوت ایران و اروپا
ایران یک تفاوت مهم دارد:
ایران صادرکننده انرژی است.
بنابراین افزایش قیمت نفت میتواند از نظر درآمد صادراتی مثبت باشد.
اما این مزیت فقط در صورتی واقعی است که:
صادرات ادامه داشته باشد.
نفتکشها بتوانند حرکت کنند.
بیمه و حملونقل مختل نشود.
درآمد صادراتی قابل وصول باشد.
منابع ارزی بتوانند وارد چرخه اقتصاد شوند.
اگر یکی از این حلقهها دچار اختلال شود، مزیت نفت گران میتواند کاهش پیدا کند.
یک اشتباه رایج
گاهی در تحلیلهای اقتصادی گفته میشود:
«قیمت نفت بالا رفته، پس ایران برنده جنگ اقتصادی است.»
این نتیجهگیری بسیار سادهانگارانه است.
قیمت نفت تنها یک متغیر است.
اگر نفت ۱۰۰ دلار شود اما هزینه انتقال آن افزایش شدیدی پیدا کند یا صادرات محدود شود، درآمد واقعی الزاماً متناسب با قیمت افزایش نمییابد.
بازارهای جهانی چه میگویند؟
واکنش بورسهای جهانی یک پیام مهم دارد.
سرمایهگذاران فقط به قیمت نفت نگاه نمیکنند.
آنها به این سؤال نگاه میکنند:
«این افزایش قیمت نفت چقدر دوام خواهد داشت؟»
اگر شوک کوتاه باشد، بازار ممکن است آن را تحمل کند.
اما اگر بحران طولانی شود، مسئله به تورم، نرخ بهره، سرمایهگذاری و رشد اقتصادی منتقل میشود.
نگاه جستجوگر
برای ایران نیز باید همین نگاه را داشت.
نفت گران به خودی خود خبر خوب یا بد نیست.
مهم این است که درآمد اضافی حاصل از آن با چه هزینهای به اقتصاد ایران منتقل میشود.
پرسش جستجوگر
اگر قیمت نفت در محدوده بالا باقی بماند اما هزینه بیمه، حملونقل و تجارت خارجی نیز افزایش پیدا کند، درآمد خالص ایران از افزایش قیمت نفت چقدر خواهد بود؟
شاخصهای پیگیری
قیمت نفت برنت
حجم صادرات نفت
تعداد نفتکشهای عبوری
هزینه بیمه جنگی
هزینه حمل
درآمد ارزی
نرخ دلار آزاد
تورم
شاخص بورس تهران
قیمت جهانی انرژی
نتیجه
نفت گران میتواند هم فرصت باشد و هم هزینه.
اینکه کدامیک غالب شود، به توان اقتصاد برای تبدیل قیمت بالاتر نفت به درآمد واقعی بستگی دارد.
افزایش قیمت نفت در پی بحران تنگه هرمز میتواند هم برای صادرکنندگان انرژی فرصت ایجاد کند و هم با افزایش هزینه تولید، حملونقل و تورم به اقتصاد جهانی فشار وارد کند. تجربه اروپا نشان میدهد شوک انرژی میتواند به سرعت به اقتصاد واقعی منتقل شود. جستجوگر معتقد است برای ایران باید درآمد واقعی صادرات نفت، هزینه بیمه و حمل و وضعیت دسترسی به منابع ارزی همزمان بررسی شود.
