گزارش ویژه «جستجوگر»
رشد شاخص بورس همیشه به معنای افزایش واقعی ثروت سهامداران نیست. در اقتصادی که تورم بالاست و ارزش پول ملی کاهش پیدا میکند، ممکن است شاخص بورس جهش کند، اما قدرت خرید سرمایهگذار به همان اندازه افزایش نیافته باشد.
این تفاوت، همان جایی است که باید میان «رشد اسمی» و «بازده واقعی» تفکیک کرد.
عدد سبز روی تابلو، تمام داستان نیست
وقتی شاخص بورس افزایش پیدا میکند، اولین برداشت طبیعی این است که سهامداران سود کردهاند.
اما یک محاسبه ساده تصویر دقیقتری میدهد.
فرض کنیم سرمایه یک سهامدار از ۱۰۰ میلیون تومان به ۱۵۰ میلیون تومان رسیده است.
روی کاغذ، او ۵۰ درصد سود کرده است.
اما اگر در همان دوره تورم ۴۰ درصد باشد، بازده واقعی او بسیار کمتر از ۵۰ درصد خواهد بود.
اگر نرخ ارز نیز بیش از رشد سرمایه او افزایش یافته باشد، وقتی داراییاش را به دلار تبدیل کنیم، تصویر باز هم متفاوت میشود.
پس سهامدار باید سه عدد را همزمان ببیند:
بازده بورس
تورم
بازده ارزی
وگرنه یک عدد بزرگ روی تابلو میتواند تصویری بسیار خوشرنگتر از واقعیت اقتصادی بسازد.
آرژانتین؛ یک آزمایش واقعی برای این سؤال
آرژانتین یکی از بهترین نمونههای جهان برای فهم تفاوت رشد اسمی و رشد واقعی بورس است.
در اقتصاد تورمی، شاخص بورس این کشور میتواند از نظر پزو رشد بسیار بزرگی داشته باشد.
اما خود بازار سرمایه آرژانتین نیز به این نتیجه رسیده که نگاه کردن به شاخص فقط با پول ملی کافی نیست.
بورس و بازارهای آرژانتین، BYMA، شاخص Merval دلاری را نیز ارائه میکند.
این شاخص با استفاده از نرخ دلار MEP محاسبه میشود و هدف آن ارائه یک نگاه مکمل به عملکرد بازار سهام آرژانتین است.
اگر شاخص به پول ملی به تنهایی کافی بود، اصلاً نیازی به شاخص دلاری وجود نداشت.
سرمایهگذار آرژانتینی میتواند بپرسد:
سهام من چند درصد به پزو رشد کرده؟
و همزمان:
به دلار چقدر بازده داشتهام؟
این دقیقاً همان چیزی است که در ایران نیز باید جدی گرفته شود.
ترکیه؛ بورس صعودی، اما مسئله تورم پابرجاست
ترکیه نیز نمونه دیگری است.
در اقتصاد ترکیه، شاخصهای بورس به لیر محاسبه میشوند، اما بورس استانبول علاوه بر شاخصهای لیر، مجموعهای از شاخصهای بازده بر مبنای دلار نیز منتشر میکند.
این یعنی حتی بازار سرمایه ترکیه نیز میپذیرد که برای تحلیل عملکرد واقعی بازار، نگاه کردن به پول ملی به تنهایی کافی نیست.
این نکته برای ایران اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا وقتی ارزش ریال با سرعت زیادی تغییر میکند، رشد اسمی قیمت سهام میتواند بخشی از کاهش ارزش پول ملی را در خود منعکس کند.
پس دولت دارد مردم را گول میزند؟
اینجا باید دقیق باشیم.
بدون سند نمیتوان گفت دولت عمداً مردم را فریب میدهد.
اما میتوان یک سؤال کاملاً مشروع و اقتصادی مطرح کرد:
چرا وقتی از رکوردشکنی بورس صحبت میشود، بازده واقعی و دلاری آن همزمان منتشر نمیشود؟
اگر شاخص بورس ۱۰۰ درصد بالا رفته باشد، این عدد به تنهایی اطلاعات کافی به مردم نمیدهد.
باید بدانیم در همان دوره:
تورم چقدر بوده؟
نرخ دلار چقدر تغییر کرده؟
ارزش واقعی شرکتها چقدر افزایش یافته؟
سودآوری شرکتها چقدر رشد کرده؟
ورود پول حقیقی چقدر بوده؟
و بازده سهامدار نسبت به سایر داراییها چقدر بوده است؟
آن وقت میتوان درباره «رشد واقعی» صحبت کرد.
یک مثال ساده
فرض کنیم:
سرمایه اولیه: ۱۰۰ میلیون تومان
ارزش نهایی پرتفوی: ۲۰۰ میلیون تومان
بازده اسمی: ۱۰۰ درصد
اما فرض کنیم در همان دوره:
تورم: ۷۰ درصد
و دلار: ۱۲۰ درصد رشد کرده باشد.
در این شرایط سهامدار نمیتواند صرفاً با دیدن دو برابر شدن سرمایهاش نتیجه بگیرد که قدرت خرید او دو برابر شده است.
ممکن است سرمایه او از نظر اسمی دو برابر شده باشد، اما نسبت به دلار حتی عقب مانده باشد.
این تفاوت، همان چیزی است که در اقتصاد تورمی معمولاً گم میشود.
نکته مهم؛ بورس الزاماً مقصر نیست
نباید از این گزارش چنین نتیجه گرفت که رشد بورس «دروغ» یا «بیارزش» است.
سهام شرکتها نماینده بخشی از داراییهای واقعی اقتصاد هستند.
وقتی قیمت زمین، ساختمان، تجهیزات، محصولات و درآمد شرکتها بالا میرود، ارزش اسمی شرکتها نیز میتواند افزایش پیدا کند.
شرکت صادراتی ممکن است از افزایش نرخ ارز منتفع شود.
شرکت تولیدکننده داخلی ممکن است قیمت محصولاتش را افزایش دهد.
اما شرکت دیگری ممکن است به دلیل کنترل قیمت، هزینه واردات یا محدودیتهای تولید، نتواند از تورم عقب نماند.
بنابراین حتی در یک بورس صعودی:
همه سهامداران الزاماً به یک اندازه سود نمیکنند.
درس مهم آرژانتین برای ایران
خود BYMA اکنون شاخص Merval دلاری را در کنار شاخص اصلی بازار ارائه میکند.
این یعنی برای ارزیابی عملکرد بازار سرمایه در اقتصادهای تورمی، یک سؤال اساسی وجود دارد:
بازده سرمایهگذار نسبت به چه چیزی؟
پزو؟
تورم؟
دلار؟
یا قدرت خرید کالا و خدمات؟
پاسخ هرکدام میتواند متفاوت باشد.
ذرهبین «جستجوگر»
به جای اینکه فقط بنویسیم:
«بورس رکورد زد»
باید سؤال کاملتری مطرح کنیم:
«بورس رکورد زد؛ اما بازده واقعی سهامدار چقدر بود؟»
کنار شاخص کل باید چهار عدد منتشر شود:
۱. بازده اسمی بورس
۲. بازده واقعی پس از تعدیل تورمی
۳. بازده دلاری
۴. بازده نسبت به طلا یا سایر داراییهای جایگزین
آن وقت مخاطب خودش قضاوت میکند.
پیشنهاد «جستجوگر» به سازمان بورس
اگر قرار است بورس به عنوان یکی از ابزارهای حفظ ارزش سرمایه معرفی شود، گزارش رسمی عملکرد بازار باید از «شاخص اسمی» فراتر برود.
پیشنهاد ساده است:
هر ماه چهار شاخص کنار هم منتشر شود:
شاخص کل بورس
شاخص تعدیلشده با تورم
شاخص دلاری
بازده واقعی سهامدار
این کار نه ضد بورس است و نه ضد دولت.
اتفاقاً شفافیت بیشتر میتواند اعتماد بیشتری ایجاد کند.
جمعبندی
رشد بورس خبر خوبی است، اما رشد عددی شاخص به تنهایی معادل افزایش ثروت واقعی مردم نیست.
آرژانتین برای همین مسئله، شاخص اصلی بازار خود را علاوه بر پول ملی، به دلار نیز محاسبه و منتشر میکند.
بورس استانبول نیز در کنار شاخصهای لیر، شاخصهای بازده دلاری منتشر میکند.
پس سؤال «جستجوگر» از سیاستگذار ساده است:
اگر بورس واقعاً ثروت مردم را افزایش داده، چرا بازده واقعی و دلاری آن را همزمان و شفاف به مردم نشان ندهیم؟
چون در اقتصاد تورمی، عدد بزرگتر روی تابلو الزاماً به معنی جیب پرتر نیست.
منابع:
BYMA آرژانتین
Borsa Istanbul
منابع رسمی بازارهای سرمایه و دادههای اقتصادی مورد استفاده در گزارش
خلاصه سئو:
عنوان سئو:
بورس بالا رفت؛ اما جیب مردم هم بالا رفت؟ | بازده واقعی بورس
متا دیسکریپشن:
بررسی رشد بورس در اقتصاد تورمی؛ آیا افزایش شاخص به معنی افزایش واقعی ثروت سهامداران است؟ تجربه آرژانتین و ترکیه چه درسی برای بورس ایران دارد؟
اسلاگ:
iran-stock-market-real-return-inflation
کلمات کلیدی:
بورس امروز، شاخص بورس، سود واقعی بورس، بورس و تورم، دلار و بورس، بازده واقعی سهام، سهامداران، بازار سرمایه ایران
برچسبها:
بورس، بازار سرمایه، شاخص کل، سهامداران، تورم، دلار، سود واقعی، اقتصاد ایران
Expert:
اقتصاد بازار سرمایه و تحلیل بازده واقعی
