بانک مرکزی از امروز فروش ارز تا سقف ۱۰ هزار دلار برای هر فرد بالای ۱۸ سال را در پنج بانک ملی، ملت، تجارت، صادرات و سامان آغاز کرده است.
نرخ اولیه عرضه ۲۵۹ هزار تومان اعلام شده و بانک مرکزی برای اجرای برنامه جدید ارزی، عرضه تا سقف ۲ میلیارد دلار را در نظر گرفته است. 1
اما سؤال مهم اینجاست:
فروش ۱۰ هزار دلار به هر کد ملی، واقعاً چه اثری بر بازار آزاد دلار دارد؟
امروز دلار در بازار آزاد در محدوده حدود ۲۶۶ هزار تومان معامله شده است. یعنی فاصله نرخ عرضه بانکی با بازار آزاد حدود ۷ هزار تومان به ازای هر دلار است. 2
در نگاه اول، عرضه دلار ارزان‌تر می‌تواند بخشی از تقاضای بازار آزاد را به شبکه رسمی منتقل کند.
اما یک مسئله مهم وجود دارد.
سقف ۱۰ هزار دلار یعنی خریدی با ارزش حدود ۲ میلیارد و ۵۹۰ میلیون تومان.
بنابراین این سهمیه برای بخش بزرگی از خانوارها که چنین نقدینگی‌ای در اختیار ندارند، عملاً قابل استفاده نیست.
از طرف دیگر، اگر فردی بتواند ۱۰ هزار دلار را با نرخ ۲۵۹ هزار تومان بخرد و در بازار آزاد با قیمت بالاتری بفروشد، اختلاف قیمت برای او ایجاد انگیزه می‌کند.
البته اختلاف فعلی حدود ۷ هزار تومان است و نمی‌توان بدون اطلاع از هزینه‌ها، محدودیت‌های معامله و شرایط اجرایی، آن را سود قطعی دانست.
مسئله مهم‌تر، حجم این مداخله است.
بانک مرکزی از عرضه تا سقف ۲ میلیارد دلار سخن گفته است. اگر کل این رقم عرضه شود، در مقیاس کل بازار ارز باید دید آیا این مقدار آن‌قدر بزرگ هست که بتواند روند بازار را تغییر دهد یا فقط بخشی از تقاضای کوتاه‌مدت را پاسخ می‌دهد. 3
خود بانک مرکزی نیز هدف این سیاست را مدیریت نوسانات و افزایش عرضه ارز اعلام کرده و گفته است نرخ‌های موجود لزوماً با متغیرهای بنیادی اقتصاد منطبق نیستند. 4
بنابراین فعلاً نمی‌توان گفت این سیاست موفق یا ناموفق بوده است.
سؤال اصلی جستجوگر این است:
اگر بانک مرکزی می‌تواند دلار را با نرخ ۲۵۹ هزار تومان عرضه کند، این ارز دقیقاً از کجا تأمین می‌شود، چه کسانی آن را دریافت می‌کنند، چه میزان از آن واقعاً وارد مصرف می‌شود و پس از عرضه ۲ میلیارد دلار، چه تغییری در نرخ بازار آزاد ایجاد خواهد شد؟
بانک مرکزی برای قضاوت عمومی درباره این سیاست، بهتر است به‌جای اعلام صرفِ سقف عرضه، داده‌های واقعی آن را هم منتشر کند:
چه مقدار ارز فروخته شد؟
چه تعداد نفر خرید کردند؟
میانگین خرید هر نفر چقدر بود؟
چه مقدار از ارز برای نیاز واقعی استفاده شد؟
و مهم‌تر از همه، بعد از این مداخله، فاصله نرخ رسمی و بازار آزاد چه تغییری کرد؟
دلار ارزان، زمانی می‌تواند به سیاست مؤثر تبدیل شود که اثر آن در کل بازار دیده شود؛ نه فقط در حساب کسانی که توان خرید آن را دارند.
