با نزدیک شدن به آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، میلیونها دانشآموز آماده بازگشت به کلاسهای درس میشوند.
اما برای خانوادهها، مدرسه پیش از آنکه با زنگ کلاس آغاز شود، با فهرستی از هزینهها شروع شده است.
کیف مدرسه، کفش، لباس، لوازمالتحریر، کتاب، تغذیه، رفتوآمد و در برخی خانوادهها شهریه مدارس غیردولتی، مجموعهای از هزینههایی هستند که تقریباً همزمان روی بودجه خانوار قرار میگیرند.
هزینه مدرسه فقط شهریه نیست
یکی از اشتباههای رایج در محاسبه هزینه تحصیل، تمرکز روی شهریه است.
یک خانواده ممکن است فرزندش را در مدرسه دولتی ثبتنام کند و شهریه رسمی نپردازد، اما همچنان هزینههای قابل توجهی داشته باشد.
مثلاً:
لوازمالتحریر + لباس + کفش + کیف + سرویس + تغذیه
اگر خانواده دو فرزند دانشآموز داشته باشد، همین هزینهها دو برابر میشود.
در نتیجه «تحصیل رایگان» الزاماً به معنی «تحصیل بدون هزینه برای خانواده» نیست.
سرویس مدرسه؛ یک هزینه جدی
یکی از هزینههایی که در سالهای اخیر بیشتر مورد توجه قرار گرفته، سرویس مدارس است.
افزایش قیمت خودرو، سوخت، تعمیرات، دستمزد راننده و هزینه نگهداری خودرو، مستقیماً روی هزینه سرویس اثر میگذارد.
در تهران نیز برای سال تحصیلی جدید، افزایش قابل توجه نرخ سرویس مدارس مطرح شده است.
این هزینه برای خانوادههایی که هر دو والد شاغل هستند، عملاً یک هزینه اختیاری نیست.
خانواده باید بین پرداخت سرویس یا مدیریت رفتوآمد روزانه فرزند تصمیم بگیرد.
یک مثال خارجی؛ ژاپن
در ژاپن، تحصیل عمومی برای دانشآموزان در مدارس دولتی از نظر شهریه با بسیاری از هزینههای مدارس خصوصی متفاوت است، اما خانوادهها همچنان با هزینههایی مانند لوازم مدرسه، لباس فرم، تغذیه، رفتوآمد و فعالیتهای آموزشی روبهرو هستند.
این تجربه یک نکته مهم دارد:
حتی در نظام آموزشی با تحصیل عمومی گسترده، هزینه واقعی آموزش فقط شهریه نیست.
نمونه دیگر؛ آمریکا
در آمریکا، بسیاری از خانوادهها هزینه بازگشت به مدرسه را به صورت یک «سبد خرید سالانه» تجربه میکنند.
لباس، کفش، لوازمالتحریر، تجهیزات دیجیتال و هزینههای جانبی مدرسه میتوانند بخش قابل توجهی از بودجه خانوار را در پایان تابستان مصرف کنند.
در سالهای اخیر نیز افزایش قیمت کالاها باعث شده هزینه آمادهسازی دانشآموزان برای مدرسه برای خانوادهها اهمیت بیشتری پیدا کند.
تفاوت ایران و آمریکا البته بسیار زیاد است، اما یک شباهت وجود دارد:
شروع مدرسه فقط یک رویداد آموزشی نیست؛ یک رویداد اقتصادی برای خانواده است.
مسئله مدارس غیردولتی
در ایران، خانوادههایی که مدارس غیردولتی را انتخاب میکنند، علاوه بر هزینههای معمول، با شهریه نیز مواجهاند.
اینجا فاصله اقتصادی میان خانوادهها میتواند خودش را بیشتر نشان دهد.
برای یک خانواده پردرآمد، هزینههای جانبی مدرسه ممکن است سهم کوچکی از درآمد باشد.
اما برای خانوادهای با درآمد محدود، همان هزینه میتواند باعث حذف برخی مخارج ضروری دیگر شود.
مدرسه و شکاف اقتصادی
مسئله فقط این نیست که یک دانشآموز به مدرسه میرود یا نه.
کیفیت تجربه آموزشی نیز اهمیت دارد.
دانشآموزی که به اینترنت، کلاس تقویتی، تجهیزات آموزشی، تغذیه مناسب و امکانات بیشتر دسترسی دارد، شرایط متفاوتی با دانشآموزی دارد که خانوادهاش در تأمین هزینههای پایه مدرسه نیز با مشکل مواجه است.
بنابراین هزینههای جانبی آموزش میتواند به یکی از عوامل تشدیدکننده شکاف آموزشی تبدیل شود.
سؤال مهم امسال
وقتی درباره آغاز سال تحصیلی صحبت میکنیم، بهتر است فقط تعداد دانشآموزان و تعداد کلاسها را نشماریم.
باید یک سؤال اقتصادی نیز مطرح کنیم:
«یک خانواده ایرانی برای فرستادن یک دانشآموز به مدرسه در سال ۱۴۰۵ دقیقاً چقدر باید هزینه کند؟»
پاسخ این سؤال باید شامل همه هزینهها باشد:
لوازم مدرسه + پوشاک + کفش + سرویس + تغذیه + آموزش جانبی + هزینههای مدرسه
نه فقط شهریه.
جمعبندی
زنگ مدرسه برای دانشآموز نشانه شروع یک سال آموزشی است؛ اما برای خانواده، آغاز یک دوره تازه از هزینههاست.
هرچه هزینههای جانبی آموزش سریعتر از درآمد خانوار افزایش پیدا کند، فشار بیشتری به بودجه خانواده وارد میشود.
آموزش عمومی زمانی واقعاً در دسترس است که نه فقط کلاس درس، بلکه هزینه رسیدن به کلاس، ماندن در آن و استفاده مناسب از امکانات آموزشی نیز برای خانواده قابل تحمل باشد.
برای همین، امسال وقتی زنگ مدرسه به صدا درمیآید، بهتر است یک عدد دیگر را هم کنار تعداد دانشآموزان و کلاسها دنبال کنیم:
هزینه واقعی یک سال تحصیل برای یک خانواده ایرانی.
