اگر کارفرما در دوره آزمایشی همکاری را قطع کند، ممکن است کارگر تصور کند که چون مدت کوتاهی در آن کارگاه مشغول بوده، دیگر نمی‌تواند بیمه بیکاری بگیرد. اما موضوع به این سادگی نیست. دوره آزمایشی به‌خودی‌خود به معنای محرومیت از بیمه بیکاری نیست؛ شرایط بیمه‌ای فرد، علت بیکاری و مدارک پرونده تعیین‌کننده‌اند.
بر اساس قانون بیمه بیکاری، فرد باید بدون میل و اراده خود بیکار شده باشد، آماده به کار باشد و سایر شرایط قانونی دریافت مقرری را احراز کند. بنابراین، اگر کارفرما در دوره آزمایشی رابطه کاری را قطع کرده باشد، لازم است شرایط پرونده به‌صورت جداگانه بررسی شود.
دوره آزمایشی در قانون کار چه معنایی دارد؟
ماده ۱۱ قانون کار به کارگر و کارفرما اجازه می‌دهد با توافق یکدیگر، دوره‌ای را به‌عنوان دوره آزمایشی تعیین کنند. این دوره باید در قرارداد مشخص شود.
در این مدت، هر یک از طرفین می‌تواند رابطه کاری را بدون اخطار قبلی قطع کند. اگر کارفرما رابطه را قطع کند، طبق همین ماده باید حقوق تمام دوره آزمایشی را بپردازد؛ اما اگر کارگر رابطه را قطع کند، مستحق دریافت حقوق مدت انجام کار خواهد بود.
حداکثر مدت دوره آزمایشی طبق قانون برای کارگران ساده و نیمه‌ماهر یک ماه و برای کارگران ماهر و دارای تخصص سطح بالا سه ماه است.
نکته مهم این است که مقررات دوره آزمایشی در قانون کار، با شرایط دریافت بیمه بیکاری یک موضوع واحد نیستند. پایان همکاری در دوره آزمایشی باید از نظر مقررات بیمه بیکاری نیز بررسی شود.
شرایط دریافت بیمه بیکاری پس از اخراج در دوره آزمایشی چیست؟
برای بررسی استحقاق بیمه بیکاری، مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:
بیکاری بدون میل و اراده کارگر: اگر کارفرما همکاری را قطع کرده باشد، باید وضعیت خاتمه کار و علت بیکاری بررسی شود.
سابقه پرداخت حق بیمه: در حالت عمومی، ماده ۶ قانون بیمه بیکاری حداقل شش ماه سابقه پرداخت حق بیمه پیش از بیکاری را لازم می‌داند.
اعلام به‌موقع بیکاری: متقاضی باید در مهلت قانونی، بیکاری خود را اعلام و آمادگی برای اشتغال را اطلاع دهد.
آمادگی برای اشتغال: متقاضی باید شرایط مقرر در قانون بیمه بیکاری را داشته باشد و آماده پذیرش کار مناسب باشد.
این شرایط باید در کنار یکدیگر بررسی شوند. صرف اخراج‌شدن از کارگاه یا داشتن قرارداد آزمایشی، به‌تنهایی برای تأیید مقرری کافی نیست.
اگر فقط یک یا دو ماه در کارگاه جدید کار کرده باشیم، چه می‌شود؟
فرض کنید فردی پیش از استخدام در یک کارگاه جدید، چند سال سابقه بیمه داشته است؛ اما کارفرمای جدید پس از یک یا دو ماه همکاری در دوره آزمایشی، رابطه کاری را قطع می‌کند.
در چنین وضعیتی، کوتاه‌بودن مدت اشتغال در کارگاه آخر، به‌تنهایی به این معنا نیست که سابقه قبلی بیمه نادیده گرفته می‌شود. باید سابقه پرداخت حق بیمه پیش از بیکاری و سایر شرایط قانونی بررسی شود.
در مقابل، اگر فرد هیچ سابقه بیمه‌ای نداشته باشد و تنها یک یا دو ماه در آخرین کارگاه برای او حق بیمه پرداخت شده باشد، شرط عمومی حداقل شش ماه سابقه پرداخت حق بیمه ممکن است احراز نشود؛ مگر آنکه وضعیت او مشمول استثنای قانونی باشد.
بنابراین، نباید سابقه لازم را صرفاً بر اساس مدت کار در آخرین کارگاه محاسبه کرد. سابقه بیمه ثبت‌شده و مقررات قابل اعمال بر پرونده اهمیت دارند.
اگر کارفرما بگوید کارگر در دوره آزمایشی بوده، آیا درخواست بیمه بیکاری رد می‌شود؟
صرف بیان این موضوع، به‌تنهایی پاسخ نهایی را مشخص نمی‌کند. باید روشن شود که رابطه کاری واقعاً در دوره آزمایشی معتبر قرار داشته، خاتمه همکاری چگونه انجام شده و آیا متقاضی سایر شرایط قانونی بیمه بیکاری را دارد.
اگر درخواست بیمه بیکاری رد شد، متقاضی بهتر است علت رد را به‌صورت روشن دریافت کند. سپس می‌تواند مدارک اشتغال، قرارداد، سوابق بیمه و مستندات مربوط به خاتمه همکاری را ارائه کند و از مسیر اداری تعیین‌شده، موضوع را پیگیری کند.
اگر اختلاف درباره رابطه کاری یا نحوه پایان همکاری باشد، مراجعه به اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل نیز ممکن است ضروری شود.
در دوره آزمایشی چه مدارکی را نگه داریم؟
برای پیشگیری از اختلاف‌های بعدی، بهتر است مدارک زیر را نگهداری کنید:
قرارداد کار و بندی که دوره آزمایشی را مشخص می‌کند؛
فیش حقوقی و اسناد پرداخت دستمزد؛
سوابق بیمه ثبت‌شده در تأمین اجتماعی؛
پیام، نامه یا مدرکی که پایان همکاری از سوی کارفرما را نشان می‌دهد؛
مدارک حضور و غیاب یا سایر اسناد اثبات اشتغال؛
هرگونه مکاتبه مرتبط با علت خاتمه همکاری.
اگر قرارداد کتبی ندارید، مدارک دیگری که بتوانند رابطه کاری و مدت اشتغال را اثبات کنند، ممکن است در رسیدگی اهمیت داشته باشند.
مهلت درخواست بیمه بیکاری را از دست ندهید
طبق ماده ۶ قانون بیمه بیکاری، متقاضی باید حداکثر ظرف ۳۰ روز از تاریخ بیکاری، موضوع را اعلام کند. مراجعه پس از این مهلت، در صورت وجود عذر موجه و با تشخیص مرجع مقرر، تا سه ماه امکان‌پذیر است.
بنابراین، اگر در دوره آزمایشی اخراج شده‌اید، بهتر است پیگیری را به زمان دیگری موکول نکنید. حتی اگر درباره سابقه بیمه یا تأیید درخواست تردید دارید، شرایط خود را از مسیر رسمی بررسی کنید.
برای پیگیری می‌توانید از سامانه جامع روابط کار و خدمات غیرحضوری تأمین اجتماعی استفاده کنید:
سامانه جامع روابط کار:
https://srk.mcls.gov.ir/
خدمات غیرحضوری تأمین اجتماعی:
https://es.tamin.ir/
جمع‌بندی
بیمه بیکاری به کارگران اخراج‌شده در دوره آزمایشی به‌صورت خودکار تعلق نمی‌گیرد، اما دوره آزمایشی نیز به‌تنهایی مانع قطعی دریافت مقرری نیست. اگر کارفرما همکاری را قطع کرده و فرد سابقه بیمه لازم و سایر شرایط قانونی را داشته باشد، امکان بررسی درخواست وجود دارد.
پیش از نتیجه‌گیری، سابقه بیمه، علت بیکاری، مدارک قرارداد و مهلت اعلام بیکاری را بررسی کنید. اگر درخواست رد شد، علت رد را مشخص کنید و متناسب با آن از تأمین اجتماعی یا اداره کار پیگیری کنید.
این مطلب راهنمای عمومی است و تصمیم نهایی درباره هر پرونده، به مدارک و احراز شرایط قانونی توسط مراجع ذی‌صلاح بستگی دارد.
