فرانشیز در بیمه مسئولیت چیست؟
فرانشیز بخشی از خسارت است که طبق شرایط بیمه‌نامه بر عهده بیمه‌گذار قرار می‌گیرد و بیمه‌گر در صورت تحقق تعهد، بخش باقی‌مانده خسارت را در حدود تعهدات خود پرداخت می‌کند. میزان و نحوه اعمال فرانشیز باید در متن بیمه‌نامه مشخص شده باشد.
فرانشیز در بیمه مسئولیت چگونه محاسبه می‌شود؟
روش محاسبه فرانشیز به شرایط همان بیمه‌نامه بستگی دارد. ممکن است فرانشیز به صورت درصدی از خسارت، مبلغی ثابت یا با مبنای مشخص دیگری تعیین شده باشد. بنابراین برای محاسبه دقیق، باید متن بیمه‌نامه و شرایط مربوط به همان پوشش بررسی شود.
آیا فرانشیز از کل خسارت کم می‌شود؟
اگر بیمه‌نامه فرانشیز را به صورت درصدی از خسارت تعیین کرده باشد، معمولاً سهم بیمه‌گذار بر اساس همان مبنا محاسبه می‌شود. اما مبنای محاسبه می‌تواند در بیمه‌نامه‌های مختلف متفاوت باشد و نباید بدون مطالعه قرارداد یک فرمول ثابت برای همه بیمه‌های مسئولیت در نظر گرفت.
آیا فرانشیز در همه بیمه‌های مسئولیت یکسان است؟
خیر. میزان و نحوه اعمال فرانشیز می‌تواند با توجه به نوع بیمه مسئولیت، نوع فعالیت، میزان ریسک، شرایط بیمه‌نامه و پوشش موردنظر متفاوت باشد.
اگر خسارت کمتر از مبلغ فرانشیز باشد چه اتفاقی می‌افتد؟
در چنین شرایطی ممکن است تمام خسارت در محدوده سهم بیمه‌گذار قرار بگیرد و مبلغی از سوی بیمه‌گر قابل پرداخت نباشد. پاسخ دقیق به نحوه تعریف فرانشیز در بیمه‌نامه بستگی دارد.
آیا بیمه‌نامه بدون فرانشیز وجود دارد؟
ممکن است در برخی بیمه‌نامه‌ها یا برخی پوشش‌ها شرایط متفاوتی درباره فرانشیز تعیین شود، اما نمی‌توان درباره همه بیمه‌های مسئولیت یک قاعده واحد ارائه کرد. باید شرایط پیشنهاد و بیمه‌نامه مشخص بررسی شود.
آیا فرانشیز همان سقف تعهدات بیمه است؟
خیر. فرانشیز سهمی از خسارت است که طبق قرارداد بر عهده بیمه‌گذار قرار می‌گیرد، اما سقف تعهدات حداکثر مبلغی است که بیمه‌گر طبق شرایط بیمه‌نامه متعهد به پرداخت آن است. این دو مفهوم کاملاً متفاوت‌اند.
فرانشیز یکی از مواردی است که هنگام خرید بیمه مسئولیت گاهی در سایه مبلغ حق بیمه قرار می‌گیرد. خریدار ممکن است دو بیمه‌نامه را فقط بر اساس قیمت مقایسه کند، در حالی که میزان فرانشیز و نحوه اعمال آن می‌تواند در زمان خسارت تفاوت قابل توجهی ایجاد کند.
برای درک ساده موضوع، فرض کنیم در یک بیمه‌نامه مشخص، فرانشیز ۱۰ درصد خسارت تعیین شده باشد و خسارت قابل پرداخت پس از بررسی پرونده ۱۰۰ میلیون تومان محاسبه شود. اگر شرایط بیمه‌نامه همین ۱۰ درصد را مبنای کسر قرار دهد، سهم فرانشیز ۱۰ میلیون تومان خواهد بود و مبلغ باقی‌مانده، در حدود سایر شرایط بیمه‌نامه، قابل بررسی برای پرداخت از سوی بیمه‌گر است.
اما همین مثال را نباید به عنوان فرمول عمومی همه بیمه‌های مسئولیت در نظر گرفت. ممکن است فرانشیز به شکل مبلغ ثابت تعیین شود یا مبنای محاسبه آن متفاوت باشد. متن بیمه‌نامه تعیین‌کننده است.
موضوع مهم دیگر، تفاوت «خسارت واقعی» با «خسارت قابل پرداخت» است. ممکن است خسارتی از نظر زیان‌دیده مثلاً ۱۵۰ میلیون تومان برآورد شود، اما پس از بررسی شرایط بیمه‌نامه، بخشی از آن به دلیل فرانشیز، استثنائات یا محدودیت سقف تعهدات در تعهد بیمه‌گر قرار نگیرد. بنابراین برای محاسبه مبلغ نهایی پرداختی، فقط رقم اولیه خسارت کافی نیست.
سقف تعهدات و فرانشیز باید در کنار یکدیگر بررسی شوند. سقف تعهدات مشخص می‌کند بیمه‌گر تا چه میزان مسئول پرداخت است و فرانشیز مشخص می‌کند چه بخشی از خسارت طبق قرارداد بر عهده بیمه‌گذار باقی می‌ماند.
برای مثال، اگر خسارت قابل پرداخت بیشتر از سقف تعهدات بیمه‌نامه باشد، وجود فرانشیز تنها عامل تعیین‌کننده مبلغ پرداختی نیست. ابتدا باید سقف تعهدات، سپس فرانشیز و سایر شرایط مؤثر بر پرداخت بررسی شوند.
در بیمه‌های مسئولیت، نوع خسارت نیز می‌تواند اهمیت داشته باشد. ممکن است بیمه‌نامه برای بخش‌های مختلف مسئولیت، شرایط یا فرانشیز متفاوتی تعیین کرده باشد. بنابراین باید مشخص شود فرانشیز مربوط به کدام پوشش و کدام نوع خسارت است.
یکی دیگر از نکات مهم، تفاوت فرانشیز با استثنائات است. فرانشیز یعنی بخشی از خسارتِ تحت پوشش طبق قرارداد بر عهده بیمه‌گذار قرار می‌گیرد. اما استثنا به موردی مربوط می‌شود که اساساً طبق شرایط بیمه‌نامه در محدوده پوشش قرار نگرفته است. این دو را نباید با هم یکی دانست.
همچنین فرانشیز با حق بیمه تفاوت دارد. حق بیمه مبلغی است که برای خرید و برقرار شدن پوشش بیمه پرداخت می‌شود، در حالی که فرانشیز سهم بیمه‌گذار از خسارت در زمان تحقق حادثه است. بنابراین ممکن است بیمه‌نامه‌ای حق بیمه پایین‌تری داشته باشد، اما فرانشیز آن بیشتر باشد.
به همین دلیل، مقایسه بیمه‌نامه‌های مسئولیت باید بر اساس مجموعه‌ای از عوامل انجام شود: حق بیمه، سقف تعهدات، فرانشیز، استثنائات، مدت پوشش، نوع فعالیت و دامنه مسئولیت تحت پوشش.
در زمان خرید، بهتر است مقدار فرانشیز فقط به صورت یک درصد یا عدد دیده نشود. باید مشخص شود این درصد یا مبلغ دقیقاً بر چه مبنایی محاسبه می‌شود و آیا برای هر حادثه، هر زیان‌دیده یا کل خسارت پرونده اعمال می‌شود. پاسخ این موارد را باید از شرایط همان بیمه‌نامه دریافت کرد.
در صورت وقوع حادثه، محاسبه فرانشیز معمولاً پس از مشخص شدن خسارت قابل پرداخت و بر اساس مفاد قرارداد انجام می‌شود. بنابراین نمی‌توان قبل از بررسی پرونده، صرفاً با مشاهده مبلغ اولیه خسارت، مبلغ نهایی پرداختی بیمه‌گر را قطعی دانست.
فرانشیز همچنین نباید با «عدم پرداخت خسارت» اشتباه گرفته شود. اگر حادثه تحت پوشش باشد، وجود فرانشیز به معنای رد خسارت نیست؛ بلکه به معنای باقی ماندن سهم مشخصی از خسارت بر عهده بیمه‌گذار است. البته اگر حادثه یا بخشی از خسارت اساساً خارج از پوشش باشد، موضوع متفاوت خواهد بود.
در نهایت، فرانشیز یکی از مهم‌ترین اعداد کوچک داخل بیمه‌نامه است که ممکن است هنگام خرید چندان جدی گرفته نشود، اما هنگام خسارت ناگهان تبدیل به عدد بسیار مهمی شود. بنابراین پیش از خرید بیمه مسئولیت باید دقیقاً مشخص شود فرانشیز چقدر است، چگونه محاسبه می‌شود، برای کدام پوشش اعمال می‌شود و چه سهمی از خسارت را بر عهده بیمه‌گذار می‌گذارد.
