بورس ایران در جستوجوی ثبات؛ بازار سرمایه چگونه میتواند نقش مؤثرتری در تأمین مالی اقتصاد ایفا کند؟
پرونده ویژه جستجوگر | نبض اقتصاد ایران
نویسنده: تحریریه جستجوگر
مقدمه
بازار سرمایه، یکی از مهمترین ابزارهای تأمین مالی اقتصادهای مدرن است. در بسیاری از کشورها، شرکتها برای توسعه فعالیت، اجرای پروژههای جدید و افزایش ظرفیت تولید، بیش از آنکه به تسهیلات بانکی متکی باشند، از ظرفیت بازار سرمایه استفاده میکنند.
در ایران نیز طی دو دهه گذشته تلاشهای گستردهای برای توسعه بازار سرمایه انجام شده است. با این حال، شرایط اقتصادی، نوسانات متغیرهای کلان، تغییرات سیاستگذاری، تحولات منطقهای و فضای پرریسک کسبوکار باعث شده بازار سرمایه در مقاطع مختلف با فراز و فرودهای قابل توجهی روبهرو شود.
اکنون پرسش اصلی این نیست که آیا بورس رشد خواهد کرد یا خیر؛ بلکه پرسش مهمتر این است که بازار سرمایه چگونه میتواند دوباره به موتور تأمین مالی اقتصاد ایران تبدیل شود؟
این گزارش بر پایه دادههای رسمی سازمان بورس و اوراق بهادار، شرکت مدیریت فناوری بورس تهران، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، وزارت امور اقتصادی و دارایی و گزارشهای مالی شرکتهای پذیرفتهشده در بورس تهیه شده است. تحلیلها و پیشنهادهای ارائهشده، دیدگاه اختصاصی تحریریه جستجوگر است.
بورس؛ فراتر از شاخص کل
در سالهای گذشته، بسیاری از تحلیلها عملکرد بورس را تنها با رشد یا افت شاخص کل ارزیابی کردهاند.
اما از نگاه جستجوگر، شاخص کل تنها یکی از دهها معیار سنجش سلامت بازار سرمایه است.
بازاری سالم است که:
- سرمایههای جدید جذب کند.
- امکان تأمین مالی شرکتها را افزایش دهد.
- نقدشوندگی مناسبی داشته باشد.
- اطلاعات شرکتها شفاف و قابل اتکا باشد.
- سرمایهگذاران بتوانند بر مبنای اطلاعات، نه شایعات، تصمیم بگیرند.
به همین دلیل، رشد شاخص بهتنهایی نمیتواند نشانه موفقیت یا ناکامی بازار سرمایه باشد.
اقتصاد ایران امروز چه انتظاری از بورس دارد؟
اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به منابع مالی پایدار نیاز دارد.
بسیاری از بنگاههای تولیدی برای توسعه خطوط تولید، نوسازی تجهیزات، سرمایه در گردش و اجرای پروژههای جدید به منابع مالی نیاز دارند.
اگر این منابع تنها از شبکه بانکی تأمین شود، فشار بر بانکها افزایش مییابد.
اما اگر بازار سرمایه بتواند سهم بیشتری در تأمین مالی تولید داشته باشد، هم فشار بر شبکه بانکی کاهش پیدا میکند و هم شرکتها از منابع متنوعتری بهرهمند خواهند شد.
مسئله اصلی چیست؟
بررسی روند معاملات، نوسانات ارزش معاملات، رفتار سرمایهگذاران و گزارشهای رسمی نشان میدهد که یکی از مهمترین نیازهای بازار سرمایه، افزایش ثبات و پیشبینیپذیری است.
سرمایهگذاری ذاتاً با ریسک همراه است، اما تفاوت مهمی میان «ریسک اقتصادی» و «ابهام در تصمیمگیری» وجود دارد.
هرچه سیاستها شفافتر، اطلاعات دقیقتر و مقررات باثباتتر باشد، امکان تصمیمگیری آگاهانه برای سرمایهگذاران نیز افزایش مییابد.
تجربه جهانی؛ کره جنوبی چگونه بازار سرمایه خود را احیا کرد؟
پس از بحران مالی آسیا در سال ۱۹۹۷، کره جنوبی با خروج سرمایه، افت ارزش سهام و کاهش فعالیت اقتصادی روبهرو شد.
دولت این کشور به جای تمرکز صرف بر رشد شاخص بورس، اصلاحات عمیقی را آغاز کرد.
از مهمترین این اقدامات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ارتقای شفافیت اطلاعات مالی شرکتها
- اصلاح نظام حاکمیت شرکتی
- تقویت نظارت بر بازار سرمایه
- توسعه صندوقهای سرمایهگذاری
- افزایش دسترسی سرمایهگذاران به اطلاعات
- گسترش ابزارهای نوین مالی
نتیجه این اصلاحات، افزایش تدریجی عمق بازار و تبدیل بورس کره جنوبی به یکی از مهمترین بازارهای سرمایه آسیا بود.
بدیهی است شرایط ایران با کره جنوبی تفاوتهای اساسی دارد، اما یک اصل در همه بازارهای موفق مشترک است:
بازار سرمایه زمانی رشد پایدار خواهد داشت که فعالان اقتصادی بتوانند بر اساس قواعد روشن و اطلاعات شفاف تصمیم بگیرند.
پیشنهادهای اختصاصی جستجوگر
۱. انتشار «شاخص شفافیت بازار»
در کنار شاخص کل، شاخصی برای ارزیابی کیفیت افشای اطلاعات، سرعت اطلاعرسانی و میزان شفافیت شرکتهای بورسی منتشر شود.
۲. حمایت از تأمین مالی تولید
شرکتهایی که منابع جذبشده از بازار سرمایه را صرف توسعه تولید، صادرات، فناوری یا اشتغال میکنند، از مشوقهای بیشتری برخوردار شوند.
۳. ثبات در سیاستگذاری
پیشبینیپذیر بودن مقررات، یکی از مهمترین عوامل افزایش مشارکت سرمایهگذاران است. هرچه تصمیمهای کلان با افق زمانی مشخصتر و اطلاعرسانی شفافتری همراه باشد، برنامهریزی فعالان بازار نیز آسانتر خواهد شد.
۴. توسعه آموزش سرمایهگذاری
بخشی از نوسانات هیجانی بازار ناشی از تصمیمهای غیرتحلیلی است. گسترش آموزش عمومی، نقش مهمی در ارتقای کیفیت سرمایهگذاری و کاهش رفتارهای هیجانی خواهد داشت.
۵. تقویت نقش بازار سرمایه در اقتصاد واقعی
بازار سرمایه زمانی موفق است که سرمایههای جذبشده به ایجاد کارخانه، توسعه کسبوکار، افزایش صادرات، پروژههای زیربنایی و اشتغال منجر شود؛ نه اینکه صرفاً در چرخه معاملات مالی باقی بماند.
نگاه جستجوگر
از نگاه جستجوگر، آینده بازار سرمایه ایران نه در رشدهای مقطعی و نه در افتهای کوتاهمدت خلاصه میشود.
آنچه آینده بورس را تعیین میکند، میزان نقش آن در توسعه اقتصاد واقعی است.
هرچه شرکتهای بیشتری بتوانند از طریق بازار سرمایه منابع مالی جذب کنند، وابستگی اقتصاد به تسهیلات بانکی کاهش مییابد، سرمایهگذاری افزایش پیدا میکند و مسیر رشد اقتصادی هموارتر میشود.
بورس، زمانی موفق خواهد بود که نهتنها برای سهامداران، بلکه برای تولیدکننده، کارآفرین، صادرکننده و در نهایت اقتصاد ملی ارزشآفرینی کند.
جمعبندی
بازار سرمایه ایران همچنان یکی از مهمترین ظرفیتهای اقتصاد کشور برای تأمین مالی تولید و جذب سرمایه است.
تقویت شفافیت، افزایش پیشبینیپذیری، توسعه ابزارهای مالی، آموزش سرمایهگذاران و گسترش نقش بورس در تأمین مالی پروژههای مولد، میتواند جایگاه این بازار را در اقتصاد ایران ارتقا دهد.
از نگاه جستجوگر، موفقیت بورس را نباید تنها با اعداد و شاخصها سنجید؛ بلکه باید دید این بازار تا چه اندازه توانسته است سرمایه را به سمت تولید، نوآوری، اشتغال و رشد پایدار اقتصاد هدایت کند.
منابع
- سازمان بورس و اوراق بهادار
- شرکت مدیریت فناوری بورس تهران
- بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
- وزارت امور اقتصادی و دارایی
- گزارشهای منتشرشده در سامانه کدال
- گزارشهای بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول درباره توسعه بازارهای سرمایه
